ความยากลำบากในดอยไกล

                    บนพื้นที่ภูเขาสูงชันของภาคเหนือ ในดินแดนที่น้อยคนนักจะเดินทางไปถึง ยังมีผู้คนอีกกลุ่มหนึ่งที่ยังคงอาศัยอยู่ ณ ดินแดนนั้น ใช้วิถีชีวิตแบบดั้งเดิม อาศัยผืนป่าเพื่อการยังชีพและทำกิน ดำรงอยู่ด้วยความสมถะเช่นนี้มาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน จวบจนกระทั่งในวันนี้ ชีวิตของชาวบ้านป่าเมืองดอย หรือที่เรียกขานอย่างเป็นทางการว่า ราษฎรชาวไทยภูเขา ได้เกิดความเปลี่ยนแปลง ซึ่งเกิดจากหลายเหตุปัจจัย จนทำให้ทุกวันนี้ ชีวิตของเขาเหล่านั้นถูกรุมเร้าจากปัญหาต่างๆ นับตั้งแต่ปัญหาความยากจน ปัญหาด้านสุขภาพอนามัย ปัญหาความด้อยโอกาสทางการศึกษา การดำรงชีพด้วยการเกษตรกรรมที่ขาดการจัดการที่ดี ซึ่งส่งผลให้ผืนป่าต้นน้ำลำธารที่นับวันจะยิ่งร่อยหรอที่มาจากการบุกรุกทำไร่เลื่อนลอย ปัญหาด้านความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินจากกลิ่นไอสงครามของผู้คนในประเทศเพื่อนบ้านที่มีผลให้พวกเขาต้องบาดเจ็บล้มตายอยู่ทุกปี โดยเฉพาะอย่างยิ่งในฤดูแล้งและปัญหาที่สำคัญที่สุดในขณะนี้ที่นอกจากจะมีผลกระทบต่อชีวิตพวกเขาแล้ว ก็ยังเป็นผลกระทบและเป็นปัญหาสำคัญที่ประเทศไทยกำลังเผชิญอยู่ ก็คือ ปัญหายาเสพติด ที่อาศัยพื้นที่ของเขาเหล่านั้นแพร่กระจายลำเลียงยาเสพติดจากภายนอกประเทศเข้าสู่ประเทศไทย

                    จากปัญหาต่างๆ เหล่านี้ เป็นการยากยิ่งนักที่จะดำเนินการแก้ไขให้แล้วเสร็จภายในระยะเวลาอันสั้น แม้ว่ารัฐจะเข้ามามีบทบาทในการแก้ไขปัญหา กำหนดยุทธศาสตร์ และวิธีการต่างๆ เพื่อเอาชนะความยากจนและช่วยให้ชีวิตของพวกเขาดีขึ้น แต่ก็ช่วยให้มีชีวิตที่ดีขึ้นในระดับหนึ่ง เพราะยังมีอีกหลายปัญหาที่ยังคงเป็นปัญหาสำคัญที่ทวีความรุนแรงอยู่อย่างต่อเนื่อง ซึ่งจำเป็นจะต้องได้รับการแก้ไขและรอคอยบุคคลที่จะให้ความสนใจ ให้ความช่วยเหลือด้วยความจริงใจ

น้ำพระทัยสู่ชาวบ้านป่า

                    จนกระทั่งวันหนึ่ง ชีวิตของพวกเขาก็ได้มีโอกาสอีกครั้ง จากน้ำพระทัยที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ได้พระราชทานให้แก่พวกเขา จากการเสด็จพระราชดำเนินไปทรงเยี่ยมราษฎรในพื้นที่ทุรกันดารเหล่านั้น ทรงตระหนักถึงปัญหาที่ราษฎรชาวไทยภูเขา ซึ่งเป็นพสกนิกรของพระองค์เช่นกันได้ประสบอยู่ และมีพระราชประสงค์ที่จะยกระดับคุณภาพชีวิตของเขาเหล่านั้นให้ดีขึ้น สามารถพึ่งตนเองได้และอยู่บนผืนแผ่นดินไทยอันเป็นที่รักของพวกเขาได้อย่างมีความสุขตราบชั่วลูกชั่วหลาน จึงทำให้ "สถานีพัฒนาการเกษตรที่สูง" เกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2545 เมื่อครั้งที่เสด็จพระราชดำเนินเมื่อวันที่ 7 มีนาคม 2545 ณ พื้นที่บริเวณดอยแบแล บ้านขุนอมแฮดนอก หมู่ที่ 5 ตำบลสบโขง อำเภออมก๋อย จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งเป็นพื้นที่ที่ถูกถากถางและทิ้งเป็นไร่ร้าง โดยได้พระราชทานพระราชดำริให้หน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนา อาทิ กรมวิชาการเกษตร กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช กรมพัฒนาที่ดิน กรมชลประทาน กรมส่งเสริมการเกษตร เป็นต้น ร่วมกันพิจารณาจัดตั้งสถานีพัฒนาการเกษตรพื้นที่สูงขึ้น เพื่อให้สถานีแห่งนี้เป็นแหล่งความรู้ในการประกอบอาชีพด้านการเกษตรให้แก่ราษฎร โดยให้ราษฎรเข้ามามีส่วนร่วมกับกิจกรรมต่างๆ ที่ดำเนินการภายในสถานี ร่วมกันฟื้นฟูผืนป่าต้นน้ำลำธารให้กลับมีสภาพสมบูรณ์ดังเดิม เพื่อให้พวกเขาได้ซึมซับความรู้ มีทักษะในการประกอบอาชีพที่ถูกต้อง และมีจิตสำนึกที่ดีในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ สามารถนำกลับไปประยุกต์ใช้กับพื้นที่ของตนได้อย่างเหมาะสม สร้างผลผลิตและเพิ่มรายได้ให้แก่พวกเขาได้อย่างต่อเนื่องตลอดไป ตราบที่มีความขยันขันแข็งในการประกอบอาชีพ และอยู่เคียงคู่กับวิถีชีวิตอันเรียบง่าย

สถานีพัฒนาตามพระราชดำริ

พระราชทานพระราชดำริแก่หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ณ สถานีพัฒนาการเกษตรที่สูงห้วยแม่เกี๋ยง

จากวันนั้นจนถึงวันนี้ สถานีพัฒนาการเกษตรที่สูงตามพระราชดำริ จึงเกิดขึ้นและกระจายอยู่ในพื้นที่ทุรกันดารในภาคเหนือ โดยเฉพาะอย่างยิ่งพื้นที่บริเวณชายแดนที่ยากต่อการเดินทางเข้าไปถึง โดยกองทัพภาคที่ 3 ให้การสนับสนุนในการจัดชุดปฏิบัติการเข้าประสานการคุ้มครองในชีวิตและทรัพย์สินของราษฎร จัดระเบียบชุมชนชายแดนให้เกิดความเข้มแข็ง ถ่ายทอดความรู้ในการป้องกันชุมชนเบื้องต้น เพื่อให้เป็นแหล่งข่าวที่สำคัญของทางการ ตลอดจนอำนวยความสะดวกให้แก่หน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้องในการเข้าไปจัดตั้งสถานีและดำเนินกิจกรรมต่างๆ ให้เกิดประโยชน์แก่ราษฎร โดยในปัจจุบันได้มีสถานีพัฒนาการเกษตรที่สูงเกิดขึ้น จำนวน 7 แห่งด้วยกัน ที่อยู่ในเขตจังหวัดเชียงใหม่ ได้แก่ สถานีพัฒนาการเกษตรที่สูงดอยแบแล ตำบลสบโขง อำเภออมก๋อย สถานีพัฒนาการเกษตรที่สูงบ้านห้วยเกี๋ยง ตำบลเมืองนะ อำเภอเชียงดาว และสถานีพัฒนาการเกษตรที่สูงเขาอมพาย ตำบลปางหินฝน อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ ส่วนที่อยู่ในเขตจังหวัดเชียงราย คือ สถานีพัฒนาการเกษตรที่สูงบ้านปางขอน ตำบลห้วยชมภู อำเภอเมือง สถานีพัฒนาการเกษตรที่สูงบ้านห้วยหยวกป่าโซ ตำบลแม่สลองใน อำเภอแม่ฟ้าหลวง สถานีพัฒนาการเกษตรที่สูงบ้านธารทอง ตำบลแม่เงิน อำเภอเชียงแสน และอีกแห่งในเขตจังหวัดน่าน คือ สถานีพัฒนาการเกษตรที่สูงภูพยัคฆ์ ตั้งอยู่ที่ตำบลบ้านขุนน่าน อำเภอเฉลิมพระเกียรติ