สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ได้เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเยี่ยมราษฎรทั่วทุกภูมิภาคของประเทศ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในถิ่นทุรกันดารห่างไกลความเจริญ โดยมิได้ทรงย่อท้อต่ออุปสรรคใดๆ ประกอบกับสภาพความเป็นอยู่อันยากจน แร้นแค้นของราษฎรที่ปรากฎต่อสายพระเนตร จึงเป็นแรงบันดาลพระราชหฤทัยให้มีพระราชปณิธาน อันแน่วแน่ที่จะยกระดับรายได้ และสภาพความเป็นอยู่ของพสกนิกรผู้ยากไร้ของพระองค์ให้ดีขึ้น จนเขาเหล่านั้นสามารถช่วยเหลือตนเองได้ในที่สุด

ดังนั้น โครงการจัดตั้งฟาร์มตัวอย่างตามแนวพระราชดำริ จึงได้ถือกำเนิดขึ้น อันเป็นอีกแนวทางหนึ่งของพระราชกรณียกิจ นานาประการที่จะช่วยขจัดปัญหาความยากจน ความไม่รู้ และการดำเนินชีวิตของประชาชน ให้สามารถอยู่ร่วมกันกับป่าได้โดยอาศัยพึ่งพาซึ่งกันและกัน ไม่ทำลายป่าแหล่งต้นน้ำลำธารซึ่งเป็นทรัพยากรที่สำคัญ โครงการดังกล่าวนี้มีลักษณะพิเศษไม่เหมือนโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ         โดยทั่วๆไป กล่าวคือ แนวทางในการดำเนินงานของโครงการ จะเป็นลักษณะที่ให้ราษฎรเป็นผู้ดำเนินการเอง โดยมุ่งหวังที่จะให้ฟาร์มตัวอย่างเป็นแหล่งผลิตอาหาร หรือศูนย์ผลิตอาหารอย่างแท้จริงในอนาคต และเป็นแหล่งศึกษาข้อมูลในการถ่ายทอดกรรมวิธีการดำเนินงานในฟาร์ม ที่ได้ผลให้กับราษฎรในพื้นที่โครงการฯ เพื่อให้ราษฎรสามารถดำเนินการได้เองในที่สุด โดยเน้นกิจกรรมทางด้านงานปศุสัตว์เป็นหลัก ทั้งนี้เนื่องจากการส่งเสริมด้านการเลี้ยงสัตว์ จะใช้พื้นที่น้อยกว่าด้านเกษตรกรรม ซึ่งการพัฒนาการเกษตรของประเทศไทยที่ผ่านมา มุ่งเน้นเพื่อเพิ่มผลผลิต ทั้งโดยการขยายพื้นที่และเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต ผลกระทบจากการพัฒนาการเกษตรดังกล่าว ทำให้เกิดผลเสียติดตามมาหลายประการ เช่น อันตรายของสารพิษที่มีต่อสุขภาพของเกษตรกร ผู้ผลิตและผู้บริโภค การดำเนินงานในเบื้องต้นจะมีหน่วยงานต่างๆ องราชการเข้าไปดำเนินการรองรับความเสี่ยงในระยะแรก ให้กับราษฎรโดยใช้แรงงานในพื้นที่ ทำให้ราษฎรมีอาชีพและรายได้เสริม เมื่อสามารถดำเนินงานได้เองแล้วค่อยให้ราษฎรดำเนินการเอง อีกทั้งส่งเสริมและให้ความรู้ถึงกรรมวิธีของกิจกรรมในฟาร์มแก่ราษฎร เพื่อเป็นแหล่งข้อมูลสำหรับราษฎรในพื้นที่โครงการต่อไป นับได้ว่าเป็นพระราชกรณียกิจที่ทรงเล็งเห็นถึงความสำคัญ ของการพัฒนาคุณภาพชีวิต เพื่อเป็นพื้นฐานของการพัฒนาตนเองของประชาชน ให้มีความเป็นอยู่ที่ดี มีอาชีพการงานที่เลี้ยงชีวิตได้ และมีสุขภาพพลานามัยที่แข็งแรงสมบูรณ์ ในอันที่จะประกอบการงานเพื่อความเจริญก้าวหน้า ของประเทศชาติต่อไป ดังได้พระราชทานพระราชดำริไว้ว่า

"การช่วยเหลือคนยากไร้นั้นมิใช่เพียงแต่ให้การช่วยเหลือ อย่างผิวเผินเฉพาะหน้าเท่านั้น แต่ต้องดูแลให้เขาอยู่รอดปลอดภัยจากโรคภัยไข้เจ็บ และก็ยังต้องให้ความรู้ในการประกอบอาชีพ โดยมีทุนทรัพย์เพียงพอที่จะตั้งตัวอย่างถาวรได้ตลอดไปด้วย"

สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ มีพระราชดำริให้หน่วยราชการที่เกี่ยวข้อง อาทิเช่น สำนักพระราชวัง สำนักงานคณะกรรมการพิเศษ เพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ กรมปศุสัตว์ กรมประมง กรมชลประทาน ตลอดจนกองทัพบก เป็นผู้ดำเนินการจัดตั้งโครงการฟาร์มตัวอย่างตามแนวพระราชดำริ และควบคุมดูแลการดำเนินงานฟาร์มตัวอย่างดังกล่าว โดยให้ดำเนินงานในลักษณะเป็นศูนย์สาธิต ส่งเสริมด้านการเลี้ยงสัตว์ต่างๆ ได้แก่ ไก่ เป็ด นกกระทา ปลา กบ ผึ้ง และแกะ เพื่อเป็นแหล่งผลิตอาหาร ให้กับราษฎรในพื้นที่โครงการและพื้นที่ใกล้เคียงซึ่งเป็นพื้นที่สูง ตลอดจนให้มีการเพาะเห็ดและปลูกไม้ใช้สอย (ยูคาลิปตัส สะเดา) ในพื้นที่ที่เหมาะสมสำหรับราษฎร โดยให้จัดจ้างแรงงานจากราษฎรยากจนในพื้นที่ อันเป็นการส่งเสริมและพัฒนาอาชีพให้กับราษฎร ทำให้ราษฎรมีรายได้เสริมจากการดำเนินงานฟาร์มตัวอย่าง โดยเน้นให้ราษฎรสามารถดำเนินการได้ด้วยตนเอง โดยใช้วัสดุและอุปกรณ์ในท้องถิ่นให้มากที่สุด

ในระยะแรก โครงการจัดตั้งฟาร์มตัวอย่างได้ดำเนินการจัดตั้งขึ้นในสองพื้นที่ ได้แก่ บ้านแม่ตุงติง ตำบลแม่สาบ อำเภอสะเมิง จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งอยู่ในพื้นที่โครงการอนุรักษ์ฟื้นฟูสภาพป่าไม้ ในเขตป่าสงวนแห่งชาติป่าสะเมิง และบ้านขุนแตะ ตำบลดอยแก้ว อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ โดยทั้งสองพื้นที่ จะจัดทำเป็นโครงการนำร่องและส่งเสริมไปพร้อมๆกัน โดยเน้นการให้ความรู้แก่ราษฎรในพื้นที่เพื่อให้สามารถดำเนินการได้เอง และการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานที่จำเป็น ซึ่งจะส่งผลไปสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น ทำให้มีรายได้เพิ่มขึ้นเพียงพอต่อการดำรงชีพ ช่วยให้ราษฎรที่ขาดแคลนที่ทำกินมีที่อยู่เป็นหลักแหล่ง มีอาชีพที่แน่นอน ทำให้ไม่ต้องโยกย้ายถิ่นฐานไปประกอบอาชีพในพื้นที่อื่น อีกทั้งยังเป็นการลดการบุกรุกทำลายป่าเพื่อเป็นพื้นที่ทำกิน อันเกิดจากการรู้เท่าไม่ถึงการณ์และความยากจนของราษฎร

พระราชกรณียกิจดังกล่าวนี้ เป็นเพียงส่วนหนึ่งที่ได้พระราชทานความช่วยเหลือ แก่ประชาชนชาวไทย ซึ่งยังมีพระราชกรณียกิจอีกนานาประการ ที่สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ทรงทำนุบำรุงผดุงอาณาประชาราษฎร์ เคียงคู่กับพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสมอมา ด้วยน้ำพระราชหฤทัยที่เปี่ยมไปด้วยพระเมตตาในอันที่จะ บำบัดทุกข์บำรุงสุขของพสกนิกรชาวไทยทั้งหลาย