หากมองย้อนกลับไปในอดีต พื้นที่ศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยทรายอันเนื่อง
มาจากพระราชดำริ แห่งนี้นับได้ว่าเป็นแหล่งต้นน้ำลำธาร มีทรัพยากรป่าไม้อัน
อุดมสมบูรณ์ และมีสัตว์ป่ามากมาย โดยเฉพาะเนื้อทราย แต่เมื่อแนวทางการ
พัฒนาในระยะต่อมาที่มุ่งเน้นความเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจเป็นสำคัญ ได้ส่ง
ผลให้ภูมิภาคแถบนี้เต็มไปด้วยไร่สับปะรดอันส่งผลให้ระบบนิเวศน์เสื่อมโทรม
ลงอย่างรวดเร็ว มีสภาพแห้งแล้ง ที่ดินเสื่อมโทรม หน้าดินถูกชะล้างไปหมด
สิ้น ดังพระราชกระแสของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เมื่อครั้งที่ได้พระ
ราชทาน พระราชดำริ เกี่ยวกับการพัฒนาพื้นที่แห่งนี้เป็นครั้งแรก เมื่อวันที่ 5
 เมษายน 2526 ความว่า "หากปล่อยไว้จะกลายเป็นทะเลทรายในที่สุด" และ
นับตั้งแต่วันนั้นจวบจนถึงปัจจุบัน ศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยทรายฯ แห่งนี้ ได้
ผ่านกระบวนการพัฒนาตามแนวพระราชดำริ มาอย่างต่อเนื่อง ด้วยความร่วม
แรงร้อยใจ สานพลังเป็นหนึ่งเดียว ทั้งภาครัฐและประชาชน ทำให้พื้นที่ที่มี
สภาพเกือบเป็นทะเลทราย กลับกลายมาเป็นพื้นที่ที่มีป่าอันอุดมสมบูรณ์อีกครั้ง
นำความชุ่มชื่นและปริมาณฝนมาสู่พื้นที่มากยิ่งขึ้น รวมทั้งหมู่สัตว์ต่าง ๆ ที่
เคยละทิ้งไปอยู่ที่อื่น ได้กลับคืนเข้ามาอยู่อาศัยในพื้นที่ด้วยความปกติสุขอีก
ครั้งหนึ่ง โดยเฉพาะสัตว์ปีก สัตว์เลื้อยคลาน และสัตว์เล็ก ๆ อื่น ซึ่งท่านที่เคย
เดินทางผ่านถนนสายเลี่ยงเมืองชะอำ - ปราณบุรีตอนช่วงสี่แยกบ้านอ่างหินถึง
สี่แยกถนนจอมพล จะพบว่าสองข้างทางมีสภาพป่าไม้ที่เขียวครึ้ม อากาศเย็น
สบายกว่าบริเวณอื่นๆ ของถนนสายนี้  หลายท่านที่ไม่รู้คงจะแปลกใจว่าทำไม
บริเวณนี้ถึงได้ร่มรื่นกว่าที่อื่น และหลายท่านที่รู้หรือเคยมาเยี่ยมชมแล้ว พอ
รถยนต์วิ่งมาถึงบริเวณนี้ก็จะรู้สึกได้โดยอัตโนมัติว่าถึงศูนย์ศึกษาการพัฒนา
ห้วยทรายฯแล้ว นอกจากนี้ ยังได้มีการส่งเสริมและพัฒนาอาชีพให้กับราษฎร
ที่อยู่อาศัยในพื้นที่ศูนย์ และในหมู่บ้านรอบศูนย์ฯ ให้มีรายได้และคุณภาพชีวิต
ที่ดีขึ้น จนสามารถกล่าวได้ว่า พื้นที่แห่งนี้มีรากฐานที่เข้มแข็งทั้งในด้านการ
ฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม และการส่งเสริมอาชีพให้กับราษฎร
 และล่าสุดเมื่อวันที่  20  เมษายน  2543  นับเป็นวันที่นำความปลื้มปิติสุขมา
สู่ผู้ปฏิบัติงานและพสกนิกรชาวเพชรบุรี ที่ได้มีโอกาสแสดงออกถึงความจงรัก
ภักดี และได้ชื่นชมพระบารมีพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ในโอกาสที่ได้
เสด็จพระราชดำเนินทอดพระเนตรความก้าวหน้าการดำเนินงานศูนย์ศึกษา
การพัฒนาห้วยทรายฯ แห่งนี้อีกวาระหนึ่ง

       วันนั้น พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ได้เสด็จพระราชดำเนิน ณ บริเวณริม
อ่างเก็บน้ำห้วยตะแปด ซึ่งเป็นอ่างเก็บน้ำที่ทรงมีพระราชดำริให้สร้างขึ้นเพื่อนำ
น้ำไปช่วยในการฟื้นฟูป่าและการเกษตรของราษฎรในพื้นที่โครงการ ปัจจุบันได้
รับน้ำเพิ่มเติมจากการวางระบบผันน้ำจากอ่างเก็บน้ำทุ่งข้ามตามแนวพระราช
ดำริด้วยทฤษฎี "อ่างใหญ่เติมอ่างเล็ก" เพื่อให้น้ำมีปริมาณเพียงพอตลอดทั้งปี
อ่างเก็บน้ำแห่งนี้นอกจากจะเก็บน้ำเพื่อใช้ประโยชน์ดังกล่าวแล้ว ยังเป็นแหล่ง
พักผ่อนหย่อนใจและจับปลามาเป็นอาหารและขายเป็นรายได้ของราษฎรบริเวณ
นั้น ในการเสด็จพระราชดำเนินครั้งนี้ ทรงมีพระราชดำริ ให้ปรับปรุงแก้ไข
ระบบเครื่องสูบน้ำพลังน้ำ ในการส่งกระจายน้ำขึ้นช่วยเหลือการปลูกป่าระบบ
ป่าเปียกบนเขาเสวยกะปิ เป็นการสาธิตการประหยัดพลังงานโดยการนำพลังงาน
จากธรรมชาติมาใช้ให้เกิดประโยชน์ ซึ่งสภาพป่าบริเวณนี้จะมีความเขียวสด
ตลอดปี สามารถมองเห็นได้ชัดเจนจากที่ไกล ๆ

ทฤษฎีการฟื้นฟูระบบนิเวศน์และพื้นที่เสื่อมโทรม

       ณ บริเวณพื้นที่สาธิตการฟื้นฟูที่ดินเสื่อมโทรม (Bad Land) บริเวณเขา
บ่อขิง ที่แห่งนี้เดิมสภาพดินแข็งเป็นดานใช้ประโยชน์อะไรไม่ได้ หลังจากได้
นำพระราชดำริเกี่ยวกับการอนุรักษ์ดินและน้ำมาศึกษาทดลอง เช่น การใช้หญ้า
แฝก ปุ๋ยหมัก ปุ๋ยพืชสด และน้ำ ปรากฏว่าพื้นที่แห่งนี้เริ่มมีสภาพดีขึ้น ต้นไม้
เจริญเติบโต ดินมีคุณภาพมากขึ้น ณ จุดนี้ได้พระราชทานหลักการฟื้นฟูระบบ
นิเวศน์ และพื้นที่เสื่อมโทรมที่ใช้ธรรมชาติช่วยสร้างธรรมชาติอย่างเป็นระบบ
ดังนี้

       1) ภูเขาเป็นโรงงานผลิตปุ๋ยธรรมชาติ
       พื้นที่บนเขาให้ปลูกพืชพรรณไม้ป่าที่สอดคล้องกับสภาพธรรมชาติเดิม
เพื่อรักษาระบบนิเวศน์ อีกทั้งต้นไม้บนภูเขายังจะเป็นเครื่องผลิตปุ๋ย โดยมีฝน
จะทำหน้าที่เป็นผู้ช่วยพัดพากิ่งไม้ใบไม้ลงมาทับถมกันเป็นอินทรีย์วัตถุบน
ผิวดิน

ก้าวสู่ชัยชนะด้วยพระอัจฉริยภาพ

       ด้วยพระอัจฉริยภาพ และพระราชปณิธานที่มุ่งมั่นที่จะแสวงหาแนวทาง
แก้ไขปัญหา เพื่อประโยชน์สุขของพสกนิกรไทย ของพระบาทสมเด็จพระเจ้า
อยู่หัว ที่ได้ทรงริเริ่ม และทรงเพียรพยายามที่จะพลิกฟื้นผืนดินแห่งนี้ ให้กลับ
คืนสู่ความสมดุลย์อย่างสอดคล้องสัมพันธ์กัน   ทั้งทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวด
ล้อม และประชาชน เพื่อให้เป็น "พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติที่มีชีวิต" เป็น
"ระบบการบริหารเบ็ดเสร็จที่จุดเดียว" นับเป็นรูปแบบใหม่ของการ
บริหารจัดการ ซึ่งขณะนี้ศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยทรายฯ ได้ประสบความ
สำเร็จแล้ว และนับเป็นชัยชนะที่   ยิ่งใหญ่แห่งการพัฒนา สมดังพระราช
ปณิธานที่ทรงวางไว้ทุกประการ