หญ้าแฝก : พืชที่มีผลต่อสิ่งแวดล้อมโลก

"> หญ้าแฝก : พืชที่มีผลต่อสิ่งแวดล้อมโลก




	"พระมหากษัตริย์ผู้ทรงงานหนักที่สุดในโลก" หรือ "พระมหากษัตริย์นัก พัฒนาผู้ยิ่งใหญ่" หรือประโยคใดก็ตามที่เหล่าประชาชนชาวไทยตลอดจน ชาวโลก ได้กล่าวถึง พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชฯ ด้วยความ ชื่นชมนั้น เป็นเรื่องที่ทุกคนพบเห็นอย่างเป็นรูปธรรมจากการทรงงานอย่าง หนักของพระองค์ตลอดเวลา กว่า 50 ปีที่ผ่านมา โดยเฉพาะแนวทางการ พัฒนาของพระองค์นั้นมีหลักสำคัญๆ ที่ทรงปฏิบัติคือจะต้องเป็นไปตามสภาพ ภูมิศาสตร์สังคม นำวัตถุดิบในท้องถิ่นมาประยุกต์ใช้ให้ทันกับเทคโนโลยีปัจจุ บัน แต่ทั้งนี้เกษตรกรสามารถนำไปปฏิบัติได้อย่างประหยัด ขณะเดียวกันจะ ต้อง มีการอนุรักษ์และพัฒนาทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน




	พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เสด็จพระ ราชดำเนินไปติดตามการดำเนินงานที่ บริเวณพื้นที่ดินเสื่อมโทรมเขาทอง เขา บ่อหิน (Bad Land) ศูนย์ศึกษาการ พัฒนาห้วยทรายฯ เมื่อวันที่ 20 เมษายน 2543 ในโอกาสนี้ได้พระราชทานพระ ราชดำริให้ทดลองปลูกหญ้าแฝก เพื่อ แก้ไขดินเลวโดยวิธีตามธรรมชาติ




	หญ้าแฝกในแปลงขยายพันธุ์และ พร้อมที่จะแจกจ่าย

"หญ้าแฝก" เป็นพืชชนิดหนึ่งที่ได้พระราชทานพระราชดำริให้ศึกษา
และนำมาใช้ในการอนุรักษ์ดินและน้ำ ตลอดจนใช้ประโยชน์ด้านอื่นๆ ตั้งแต่ปี
2534 เป็นต้นมา จึงได้มีหน่วยงานที่เกี่ยวข้องร่วมกันสนองพระราชดำริทั้ง
ด้านการศึกษา วิจัย และปฏิบัติในพื้นที่จริง ขณะเดียวกันทรงติดตามความก้าว
หน้าของการดำเนินงานอย่างสม่ำเสมอ และพระราชทานพระราชดำริให้ปรับ
ปรุงแก้ไขเสมอมา ในปัจจุบันจึงมีหน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชน ร่วมดำเนิน
การมากกว่า 30 หน่วยงาน มีผลงานศึกษาวิจัยเกี่ยวกับหญ้าแฝกมากกว่า 100
เรื่อง มีการดำเนินงานเพื่อประโยชน์ด้านต่างๆ คือปลูกตามพื้นที่ปลูกป่าใหม่
พื้นที่สองข้างเส้นทางต่างๆ ทั้งพื้นที่ดินตัด ดินถม และพื้นที่ราบ พื้นที่ขอบ
สระน้ำ และอ่างเก็บน้ำเพื่อไม่ให้ดินพังลงในแหล่งน้ำ พื้นที่การเกษตรลักษณะ
ต่างๆ พื้นที่การเกษตรของเกษตรกร รวมพื้นที่ดำเนินการไปแล้วมากกว่าหนึ่ง
แสนไร่




	การปลูกหญ้าแฝกตามแนวท่อก๊าซผ่าน ป่าเป็นแนวทางยาวเพื่อรักษาหน้าดิน และฟื้นฟูสภาพป่า



		สภาพหญ้าแฝกที่มีการเจริญเติบโตเต็มที่

ผลการดำเนินงานที่มีความก้าวหน้าไปอย่างรวดเร็ว จนประเทศไทยได้
รับเกียรติให้เป็นผู้จัดสัมมนาหญ้าแฝกระดับนานาชาติ (International
Conference on Vetiver) ขึ้นในประเทศไทยเป็นครั้งแรก เมื่อปี
พ.ศ.2539 โดยมีวัตถุประสงค์สำคัญที่นอกเหนือจากการที่ได้มีการแลกเปลี่ยน
ความคิดเห็น ระหว่างนักวิชาการ และเผยแพร่ความรู้เกี่ยวกับหญ้าแฝกแล้ว
คือ เพื่อเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ที่ทรงครองสิริราช
สมบัติครบ 50 ปี จากความสำเร็จของการสัมมนาทั้งด้านวิชาการและการจัด
การ เป็นที่ประทับใจของผู้เข้าร่วมสัมมนาเป็นอย่างยิ่ง อีก 4 ปี ต่อมา ประเทศ
ไทย ได้รับเกียรติให้เป็นผู้จัดสัมมนานานาชาติในหัวข้อ "หญ้าแฝกกับสิ่งแวด
ล้อม" (Vetiver and the Environment) ครั้งที่ 2 เมื่อวันที่ 18-22
มกราคม 2543 โดยมีวัตถุประสงค์ที่สำคัญประการหนึ่ง ถือเป็นการเฉลิม
พระเกียรติในวโรกาสที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงมีพระชนมายุ 72 พรรษา การสัมมนาทั้ง 2 ครั้ง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราช
กุมารี เสด็จพระราชดำเนินเปิดการสัมมนา และทรงเข้าร่วมสัมมนาด้วย การ
สัมมนาเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้พระปรีชาสามารถของพระบาทสมเด็จพระเจ้า
อยู่หัว ด้านต่างๆ โดยเฉพาะพระราชกรณียกิจเกี่ยวกับหญ้าแฝกได้เผยแพร่ไป
ทั่วโลก ทำให้ต่างประเทศได้รับทราบถึงความสามารถของนักวิชาการชาวไทย
และประเทศมาดากัสการ์ ได้ขอความร่วมมือมายังสำนักงาน กปร. เพื่อให้จัด
ส่งผู้เชี่ยวชาญอาสาสมัครของประเทศไทยไปให้คำแนะนำทางวิชาการใน
การแก้ไขปัญหาความเสียหายต่อเชิงลาด (slope) ในเขตทางรถไฟสาย
FCE ซึ่งถูกพายุไซโคลนถล่มเสียหาย ในเดือนกุมภาพันธ์ และ มีนาคม 2543
โดย USAID เป็นผู้รับผิดชอบค่าใช้จ่ายทั้งหมด ทั้งนี้ สำนักงาน กปร. ได้ประ
สานกับ ดร.อุทัย จารณศรี ซึ่งเป็นผู้เชี่ยวชาญหญ้าแฝกจากโครงการพัฒนา
ดอยตุง (พื้นที่ทรงงาน) อันเนื่องมาจากพระราชดำริ และ นายดิถี แห่งเชาวนิช
วิศวกรจาก บริษัท เอพีที คอนซัลท์ จำกัด ได้เดินทางไปปฏิบัติหน้าที่ดังกล่าว
ที่ประเทศมาดากัสการ์ ระหว่างวันที่ 23 กรกฎาคม - 14 สิงหาคม 2543 ซึ่ง
ได้รับผลสำเร็จเป็นอย่างดียิ่ง


นอกจากนั้น บริษัท Heineken เห็นว่า ประเทศไทยดำเนินการเกี่ยวกับ หญ้าแฝกได้อย่างมีประสิทธิภาพและใช้ประโยชน์ได้อย่างกว้างขวาง จึงได้ สนับสนุนงบประมาณจำนวนหนึ่งให้กับมูลนิธิชัยพัฒนา สำหรับดำเนินการ เกี่ยวกับโครงการพัฒนาและรณรงค์การใช้หญ้าแฝกอันเนื่องมาจากพระราช ดำริ และชาวต่างประเทศหลายคนได้ขอความร่วมมือมายัง สำนักงาน กปร. ให้ดำเนินการจัดอบรมการขยายพันธุ์ และการปลูกหญ้าแฝกเพื่อประโยชน ์ต่างๆ ขึ้นในประเทศไทย คณะอนุกรรมการด้านวิชาการ การวางแผน และติด ตามประเมินผล การพัฒนา และรณรงค์การใช้หญ้าแฝกอันเนื่องมาจากพระ ราชดำริ จึงได้ดำเนินการจัดการอบรมเกี่ยวกับการดำเนินงานหญ้าแฝกสำหรับ ผู้สนใจจากประเทศต่างๆ ในปลายปีนี้


		การปลูกหญ้าแฝกรอบแปลงเกษตร เพื่อกักเก็บเพิ่มความชื้นใต้ดิน

การดำเนินงานโครงการพัฒนาและรณรงค์การใช้หญ้าแฝกอันเนื่องมาจาก พระราชดำรินี้ มีการปฏิบัติงานอย่างเป็นรูปธรรมปรากฎผลอย่างชัดเจนใน การใช้ประโยชน์ด้านต่างๆ ตั้งแต่โรงเรียนระดับประถมศึกษาถึงระดับมหา วิทยาลัย หน่วยงานราชการทั้งพลเรือน ทหาร ตำรวจ ตลอดจนเอกชนและ พื้นที่ของเกษตรกร ได้มีการเผยแพร่ข้อมูลเป็นเอกสารวิชาการทั้งภาษาไทย และภาษาอังกฤษ จดหมายข่าว คือ ภูมิวารินอนุรักษ์ และ Vetiverim มีเครือ ข่ายข้อมูลในรูปของ Internet 2 ส่วน คือ Thailand Vetiver Network (THVN) และ Pacific Rim Vetiver Network (PRVN) ให้ผู้ที่สนใจ ทั่วโลกได้ศึกษา การดำเนินงานหญ้าแฝกของประเทศไทย



		การปลูกหญ้าแฝกเพื่อใช้ประโยชน์ด้าน อนุรักษ์ดินและน้ำ รวมทั้งสภาพแวดล้อม



	ในเรื่องของหญ้าแฝกนี้ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมิได้สนพระทัย เพียงการศึกษาดำเนินงานเท่านั้น ยังได้พระราชทานเงินรางวัล The King of Thailand Vetiver Award ให้กับบุคลที่มีผลงานดีเด่นทางด้านการวิจัย และการส่งเสริมหญ้าแฝกแล้วถึง 2 ครั้ง เมื่อผลงานเป็นที่ประจักษ์แก่ชาวโลก อย่างชัดเจน International Erosion Control Association (IECA) ซึ่งเป็นองค์กรเอกชนสากลที่ได้ดำเนินการสนับสนุนกิจกรรมอนุรักษ์และป้องกัน การพังทลายของดิน ได้มีมติทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายรางวัล International Erosion Control Association's International Merit Award แด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ในฐานะที่พระองค์ทรงเป็น องค์อุปถัมภ์ ในการอนุรักษ์ดินและส่งเสริมสภาพแวดล้อม โดยใช้หญ้าแฝก เมื่อ ปี พ.ศ.2536 และในปีเดียวกันนี้เองธนาคารโลก ทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวาย รากหญ้าแฝกชุบสำริด ซึ่งเป็นรางวัลสดุดีพระเกียรติคุณในฐานะเป็นนักอนุรักษ ์ดินและน้ำด้วย

ผู้เชี่ยวชาญชาวไทยขณะแนะนำการปลูก หญ้าแฝกบนเชิงลาดแก่ชาวมาดากัสการ์

	สำหรับการสัมมนาหญ้าแฝกนานาชาติครั้งที่ 3 นั้นเป็นที่แน่นอนแล้วว่าจะ มีขึ้นที่เมืองกวางเจา มลรัฐกวางตุ้ง ประเทศสาธารณรัฐประชาชนจีน ระหว่าง วันที่ 18-22 ตุลาคม 2547 ในหัวข้อ Vetiver and Water สำหรับผู้สนใจ หญ้าแฝกจากทั่วโลกได้มาเสนอผลงานและแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกันต่อไป



	นับเป็นสิริมงคล เป็นขวัญและกำลังใจให้กับผู้มีส่วนร่วมในกิจกรรมหญ้า แฝกเป็นอย่างดีที่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี พระราช ทานพระมหากรุณาให้เครือข่ายหญ้าแฝกโลก (The Vetiver Network) ซึ่งเป็นองค์กรเอกชนที่มีวัตถุประสงค์ในการเผยแพร่ข้อมูลในเรื่องการใช้ หญ้าแฝกในการอนุรักษ์ดินและน้ำ การฟื้นฟูสภาพเดินและเผยแพร่เทคโนโลยี ที่เกี่ยวข้องในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ อยู่ในพระราชูปถัมภ์ การดำเนิน งานเกี่ยวกับหญ้าแฝกในโลกนี้จะก้าวหน้าไปเรื่อยๆ อย่างไม่หยุดยั้ง ซึ่งจะมีผล ต่อสิ่งแวดล้อมของโลกอย่างแน่นอน ทั้งนี้เพราะพระมหากรุณาธิคุณของพระ บาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราช กุมารี ที่ทรงเป็นขวัญและกำลังใจให้กับผู้ปฏิบัติงานนั่นเอง ขอจงทรงพระ เจริญ

คณะผู้เข้าร่วมสัมมนานานาชาติครั้งที่ 2 ศึกษาและดูงานเกี่ยวกับหญ้าแฝก ณ ศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยทรายฯ อำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรี




	การปลูกหญ้าแฝกตามไหล่ทาง และดิน ถม สามารถช่วยป้องกันการพังทลายของ หน้าดินได้


	เรียบเรียงโดย ศรีนิตย์ บุญทอง




	เลขาธิการมูลนิธิชัยพัฒนา ส่งมอบการ เป็นเจ้าภาพให้แก่เจ้าภาพในการจัด International Conference on Vetiver (ICV III) ณ ประเทศ สาธารณรัฐประชาชนจีน




	การทำผลิตภัณฑ์จากหญ้าแฝก