การตั้งถิ่นฐานของผู้คนนั้นอาศัยลุ่มน้ำเป็นหลัก เพราะต้องพึ่งพาแหล่งน้ำเพื่ออุปโภคบริโภคและทำการเกษตรเลี้ยงปากท้อง สมัยที่ยังไม่มีรัฐชาติและเส้นกั้นพรมแดน เมื่อจะเรียกขานกลุ่มชนใดก็เรียกตามลุ่มน้ำ เช่น คนลุ่มน้ำเจ้าพระยา คนลุ่มน้ำมูล คนลุ่มน้ำชี คนลุ่มน้ำโขง เป็นต้น ซึ่งหมายความว่าเป็นคนที่อยู่ทั้งสองฟากฝั่งน้ำนั้นที่มีการไปมาหาสู่ค้าขายเกี่ยวดองเป็นเครือญาติกัน

เมื่อร้อยกว่าปีมานี้เองที่เกิดความเป็นรัฐชาติขึ้น มีการทำแผนที่แบ่งปันเขตแดนเป็นประเทศต่างๆ อย่างไรก็ตาม เส้นกั้นพรมแดนที่ถูกขีดลงบนแผนที่ก็มิอาจกีดกั้นผู้คนที่อาศัยอยู่ตามแนวชายแดนที่มีความผูกพันกันมายาวนานนับร้อยๆ ปีให้แยกออกจากกันได้

เช่นเดียวกับลุ่มน้ำโขงที่ถูกกำหนดให้เป็นเส้นกั้นพรมแดนไทย-ลาว ก็ไม่เคยเป็นอุปสรรคในการติดต่อสัมพันธ์กันของเครือญาติสองฟากฝั่งน้ำ และความสัมพันธ์ระหว่างไทย-ลาว ยิ่งแน่นแฟ้นขึ้นเป็นลำดับ เมื่อ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระราชทานโครงการศูนย์พัฒนาและบริการด้านการเกษตร (หลัก 22) ให้แก่ประเทศลาวตามที่นายไกสอน พมวิหาร อดีตประธานประเทศในขณะนั้นขอพระราชทานพระมหากรุณาธิคุณ เมื่อปี พ.ศ. 2537

การทำงานร่วมกันระหว่างเจ้าหน้าที่ทั้งสองฝ่ายไทย-ลาว เพื่อพัฒนาราษฎรในหมู่บ้านรอบศูนย์ฯ ที่กำหนดไว้ในระยะแรก 5 หมู่บ้าน ในช่วง 7-8 ปีที่ผ่านมา ได้ก่อให้เกิดการเพิ่มขึ้นของผลผลิตในทุกด้านที่ชัดเจน คือ การผลิตข้าว ได้เพิ่มจาก 32 ถัง/ไร่ เป็น 46 ถัง/ไร่ เกษตรกรมีรายได้เฉลี่ยเพิ่มจากประมาณ 7,000 บาท/ครัวเรือน/ปี เป็นประมาณ 20,000 บาท/ครัวเรือน/ปี และในด้านขีดความสามารถของเจ้าหน้าที่ฝ่ายลาวประจำศูนย์ฯ สามารถผลิตพันธุ์ข้าว พันธุ์พืชไร่-ไม้ผล พันธุ์สุกร โค-กระบือ สัตว์ปีก และพันธุ์ปลาได้เอง จนเรียกได้ว่าสามารถพึ่งพาตนเองได้แล้วในด้านวิชาการ เพื่อเป็นศูนย์กลางในการให้บริการปัจจัยการผลิตต่างๆ ให้แก่เกษตรกรอย่างพอเพียงในหมู่บ้านรอบศูนย์ และได้ขยายผลการพัฒนาโดยเพิ่มหมู่บ้านรอบศูนย์ฯ เป็น 9 หมู่บ้านในปัจจุบัน

แม้ว่า ศูนย์หลัก 22 จะมีศักยภาพการผลิตพันธุ์พืช พันธุ์สัตว์ เพื่อให้บริการได้มากขึ้น และเกษตรกรลาวจะสามารถเพิ่มผลผลิตมากขึ้น แต่ปัญหาที่พบควบคู่กันไป คือ การใช้สารเคมีในปริมาณสูง ซึ่งนอกจากจะเป็นสาเหตุที่ทำให้เป็นหนี้สิ้นแล้ว ยังเป็นผลเสียต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อมด้วย ประกอบกับ เกษตรกรลาว เสนอว่า ปัญหาหลักของการขยายผลการพัฒนา คือ การขาดแคลนทุนประกอบอาชีพ ดังนั้น คณะทำงานฝ่ายไทย-ลาว จึงเห็นร่วมกันว่าเป็นโอกาสดีที่จะมีการอบรมให้ความรู้ในการจัดตั้งกองทุนหมู่บ้าน โดยสอดแทรกเนื้อหาของการลดการใช้สารเคมีและการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม ซึ่งเป็นแนวทางของการเกษตรแบบยั่งยืนไปพร้อมกัน

นี่เอง จึงเป็นที่มาของ โครงการฝึกอบรมกองทุนหมู่บ้านและสหกรณ์ โดยคัดเลือกผู้นำเกษตรกรลาวจากหมู่บ้านรอบศูนย์ฯ จำนวน 9 คน พร้อมด้วยเจ้าหน้าที่ส่งเสริมและพัฒนาชุมชนของศูนย์ฯ อีก 2 คน เดินทางมาอบรมดูงานในหมู่บ้านที่ผ่านร้อนผ่านหนาวในเรื่องนี้มาแล้วระยะหนึ่งของประเทศไทย

เกษตรกรลาวให้ความสนใจเรื่องประมงมาก เนื่องจากขณะนี้ ปลาในแหล่งน้ำธรรมชาติเริ่มลดน้อยลงและคนลาวนิยมบริโภคปลา ลูกปลาที่ผลิตได้ยังมีราคาแพง ตัวละประมาณ 1 บาท ดังนั้น อาชีพเพาะเลี้ยงลูกปลาขายจึงมีแนวโน้มที่สดใส แม้ว่า ศูนย์ฯ จะสามารถเพาะลูกปลาได้ปีละประมาณ 1 ล้านตัวแล้ว แต่ก็ยังไม่เพียงพอกับความต้องการ

ลงอวนคัดเลือกพ่อพันธุ์-แม่พันธุ์ และฝึกผสมเทียมปลา ร่วมกับสมาชิกสหกรณ์ประมงบ้านกองนาง จ.หนองคาย	ศึกษาการแปรรูปผลผลิตการเกษตร

จากหมู่บ้านสหกรณ์ประมง ไปสู่วิถีชีวิตของหมู่บ้านการเกษตรยั่งยืนที่ศูนย์อินแปง อำเภอกุดบาก จังหวัดสกลนคร ชาวบ้านที่นี่มีความโดดเด่นในการจัดตั้งกลุ่มและเครือข่ายการบริหารกลุ่มออมทรัพย์ มีการทำแผนแม่บทเพื่อกำหนดทิศทางของชุมชน มีความเชี่ยวชาญในการขยายพันธุ์ไม้ผล ด้วยวิธีการต่างๆ ตั้งแต่การปักชำ ตอนกิ่ง ติดตา เสียบยอด เสริมราก ซึ่งเกษตรกรลาวก็ได้ลงมือขยายพันธุ์ไม้กันอย่างสนุกสนาน และมีการมอบพันธุ์ไม้ให้ติดไม้ติดมือเป็นที่ระลึกกลับฝั่งลาวด้วย เพื่อจะได้คิดถึงกันยามเมื่อปลูกและดูแลต้นไม้ ที่ประทับใจเพื่อนลาวมากที่สุด เห็นจะเป็นความคิด "ยกป่ามาไว้ที่สวน" โดยการนำไม้ป่ามาปลูกไว้ใช้สอยในชุมชน เพื่อจะได้ไม่ต้องไปรบกวนป่าธรรมชาติ และสีสันที่สุดของค่ำคืนเป็นพิธีบายศรีสู่ขวัญผูกข้อมืออวยพรกันเสมือนการผูกมิตรนับกันเป็นเพื่อนแท้ ซึ่งสร้างความประทับใจจนน้ำตาซึมกันทั้งสองฝ่าย และอดไม่ได้ที่จะนำแคนมาบรรเลงแลกเปลี่ยนขับกล่อมกันอย่างกลมกลืนรื่นเริง

ที่หมู่บ้านอนุรักษ์และพัฒนาควายไทย อำเภอภูเวียง จังหวัดขอนแก่น เกษตรกรลาวได้ศึกษาการจัดตั้งกลุ่มและเครือข่ายในการพัฒนาและอนุรักษ์พันธุ์ปศุสัตว์ โดยเฉพาะควาย ซึ่งลดจำนวนลงอย่างรวดเร็ว สำหรับที่ประเทศลาว เกษตรกรจะเลี้ยงวัว-ควายควบคู่ไปกับการทำนา เพื่อเพิ่มรายได้ เนื่องจากทำนาอย่างเดียวผลผลิตไม่เพียงพอกับการยังชีพ และที่นี่ยังได้ความรู้โดยการลงมือปฏิบัติเกี่ยวกับการนำมูลสัตว์มาทำปุ๋ยธรรมชาติ และการทำปุ๋ยชีวภาพ ซึ่งจะช่วยลดต้นทุนการผลิต ไม่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ และสิ่งแวดล้อม ขณะที่ฝ่ายลาว ซึ่งมีพื้นฐานความรู้ในการรักษาโรคสัตว์โดยใช้สมุนไพรอยู่แล้วก็นำมาเล่าสู่กันฟัง

จุดเน้นสุดท้ายอยู่ที่ กลุ่มเครือข่ายประชาคมสุขภาพ  ในเขตอำเภออุบลรัตน์ จังหวัดขอนแก่น ดำเนินการโดยโรงพยาบาลอุบลรัตน์ ซึ่งเชื่อมโยงเครือข่ายองค์ความรู้ด้านการเกษตร สิ่งแวดล้อม วิถีชีวิต ขนบธรรมเนียมประเพณี และสุขภาพเข้าด้วยกันอย่างบูรณาการ โดยมีเป้าหมายสุดท้ายอยู่ที่การมีสุขภาพดีและดำรงชีวิตอย่างมีความสุข แม้แต่พระสงฆ์ก็มีส่วนร่วมในการเป็นศูนย์กลางของการผนึกกำลังของชุมชนในการพัฒนาและอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม ซึ่งเกษตรกรลาวประทับใจกับบทบาทของพระสงฆ์ในด้านนี้ และเห็นว่าสถาบันศาสนามีบทบาทสำคัญในการรวมกลุ่มชุมชน และในประเทศลาวเองก็กำลังฟื้นฟูบทบาทของพระสงฆ์กับการพัฒนาเช่นเดียวกัน

ที่บ้านคำปลาหลาย หนึ่งในหมู่บ้านเครือข่ายประชาคมสุขภาพ เกษตรกรลาวได้พบกับ "มาร์ติน" ชาวอังกฤษที่ละทิ้งโลกแห่งความเจริญด้วยวัตถุนิยมมาใช้ชีวิตอย่างถาวรในชนบทที่เรียบง่ายของประเทศไทยเพราะตระหนักรู้ในความต้องการที่แท้จริงของชีวิต คือการได้อยู่ในสิ่งแวดล้อมที่ดี ดิน น้ำ อากาศ ปราศจากมลภาวะ สังคมที่อบอุ่นเอื้ออาทร มีน้ำใจให้กันและกัน ซึ่งหาไม่ได้แล้วในประเทศอุตสาหกรรม จึงเป็นบทเรียนทั้งของไทย-ลาว ที่มีพื้นฐานการพัฒนาใกล้เคียงกัน น่าที่จะพิจารณาในการกำหนดอนาคตของการก้าวไปข้างหน้าอย่างถูกทิศทาง

สิบวันของการใช้ชีวิตร่วมกับเกษตรกรไทยผ่านไปรวดเร็ว จนไม่ทันที่จะคิดถึงบ้านและมีเสียงรำพึงลอยลมมาว่าระยะเวลาน้อยเกินไป สำหรับบทเรียนอันทรงคุณค่ามากมายที่จะได้นำไปปฏิบัติและถ่ายทอดให้แก่เพื่อนบ้านที่ไม่มีโอกาสได้มาสัมผัสประสบการณ์ตรงด้วยตนเอง

พระอาจารย์เขียน พระสงฆ์นักพัฒนา ศูนย์กลางการรวมกลุ่มของเครือข่ายประชาคมสุขภาพ	นายเฉลิมเกียรติ แสนวิเศษ รองเลขาธิการ กปร. กล่าวปิดการอบรมและมอบประกาศนียบัตร

แต่ละหมู่บ้านที่ผ่านไปเต็มไปด้วยร่องรอยของมิตรภาพและไมตรีของเกษตรกรที่พูดภาษาเดียวกัน และต่างถ้อยทีแลกเปลี่ยนกัน ต่างคนต่างอำลากันด้วยของฝากและถ้อยคำเชิญชวน "แล้วไปเยี่ยมยามกันบ้างเด้อ"

งานนี้มี กรมวิเทศสหการ เป็นเจ้าภาพหลักสนับสนุนงบประมาณ ซึ่งทำให้มั่นใจได้ว่ากิจกรรมในลักษณะนี้ จะได้รับการบรรจุไว้เป็นแผนงานความร่วมมือระหว่างประเทศไทย-ลาวอย่างต่อเนื่อง เพื่อถักทอสายสัมพันธ์สองประเทศให้หยั่งรากลึกลงไปถึงระดับประชาชน ซึ่งมีพื้นฐานทั้งภาษาและสังคม วัฒนธรรม วิถีชีวิต การประกอบอาชีพ ที่มีความคล้ายคลึงกัน ให้ได้มีโอกาสมาแลกเปลี่ยน เรียนรู้ลงมือปฏิบัติร่วมกัน กอดคอกันก้าวไปข้างหน้า บนฐานรากของเกษตรกรรมธรรมชาติที่เข้มแข็งท่ามกลางกระแสการเปลี่ยนแปลงของโลกาภิวัตน์อย่างรอบคอบ ทันการณ์ ช่วยเหลือเอื้ออาทรเกื้อกูลกัน เพื่อความไพบูลย์อย่างมั่นคงและยั่งยืนร่วมกันตลอดไป